Research naar Jeremia
Overzicht van de gebeurtenissen in Jeremia’s tijd Ik ben in eerste instantie uitgegaan van de tijdsaanduidingen in het boek Jeremia zelf.
																Gebeurtenis
1	J												2Kon.22:1			Josia wordt koning
2	O
3	S
4	I
5	A
6	â
7
8
9
10
11
12
13												1	Jer.1:2			Profetie Jeremia begint
14												2
15												3
16												4
17												5
18												6	2Kon.22:3 / 23:1			Wetboek gevonden; Pesach gevierd; reformatie
19												7
20												8
21												9
22												10
23												11
24												12
25												13
26												14
27												15
28												16
29												17
30												18
31												19	2Kon.23:31			Joahaz 3 maanden koning
		1		J								20	2Kon.23:36			Jojakim wordt koning
		2		O								21
		3		J								22	2Kon.24:1			Belegering Jeruzalem / Dan.1:1-6
		4		A					1		N	23	2Kon.24:7; Jer.25:1-3; 46:2			Slag bij Karchemis
		5		K					2		E	24
		6		I					3		B	25
		7		M					4		U	26
		8		â					5		K	27
		9							6		A	28
		10							7		D	29	Jer.52:28			Belegering Jeruzalem en deportatie
		11							8		N	30	2Kon.24:8-14; 36:6			Jojachin 3 maanden koning
						1		Z	9		E	31	2Kon.24:18			Zedekia koning
						2		E	10		Z	32
						3		D	11		A	33
						4		E	12		R	34
						5		K	13		â	35
						6		I	14			36
						7		A	15			37
						8		â	16			38
						9			17			39	2Kon.25:1; Jer.39:1; 52:4			Belegering Jeruzalem
						10			18			40	Jer.32:1			Jeremia in gevangenschap
						11			19			41	Jer.39:2 e.v.; 1:3			Val Jeruzalem; deportatie
									20
									21
									22
									23
									â				Jer.52:30			Deportatie
. . . ¹ . . .
													2Kon.25:27			Jojachin krijgt (na 37 jr.) gratie van Evil-Merodach
De profeet Jeremia Jeremia is de zoon van Hilkia en afkomstig uit een priestergeslacht in Anatot (Benjamin). Al voor zijn geboorte was hij door de Heere tot profeet bestemd (Jer.1:5). Hoewel de profetieën van Jeremia voor het grootste deel gericht zijn tot de Joden in de laatste 40 jaar voor de val van Jeruzalem, wordt hij in 1:5 toch ‘profeet voor de volken’ genoemd. In hoofdstuk 46-51 worden de profetieën weergegeven die hij heeft uitgesproken over de ‘buurvolken’ in zijn tijd. Jeremia’s profetenbestaan heeft 40/41 jaar in beslag genomen. Als profeet heeft hij vijf koningen van Juda meegemaakt, waaronder de godvrezende koning Josia.
							(1) Josia
â							â							â
(2) Joahaz							(3) Jojakim (Eljakim)							(5) Zedekia (Mattanja)
							â
							(4) Jojachin
Het internationale gebeuren werd in Jeremia’s tijd bepaald door de grootmacht Egypte en het immense Babylonische rijk, wat onder leiding van Nebukadnezar 2 uitgroeide tot een supermacht. In zijn eerste regeringsjaar verslaat Nebukadnezar het leger van de Farao bij Karchemis (Jer.46:2; 2Kon.24:7). De macht van Egypte is daarmee niet verbroken (37:5 + 11). Na de verwoesting van Jeruzalem dient dit land zelfs nog als vluchtplaats voor de overgebleven Joden (hoofdstuk 41-43). De gevangenschap van Jeremia Een klein deel van die tijd, tijdens de regering van Zedekia, heeft Jeremia in gevangenschap moeten doorbrengen. Zijn gevangenschap begint nadat de Babyloniërs hun belegering van Jeruzalem onderbreken in verband met de nadering van het leger van de Farao (Jer.37:5). De belegering van Jeruzalem waarover hier gesproken wordt, kan niet anders dan de laatste zijn, tijdens de drie laatste regeringsjaren van Zedekia. Uitgaande van de maand dat deze belegering start (39:1) en de maand dat Jeremia wordt vrijgelaten (39:11-14), heeft hij zo ongeveer anderhalf jaar gevangen gezeten. Hij zit gevangen in het huis van Jonathan (37:15-16); daarna het kwartier van de paleiswacht (37:21); hij zit zelfs nog even in een put (38:1-13) en verhuist daarna weer naar het kwartier van de paleiswacht (38:13). Jeremia wordt vrij gelaten door Nebuzaradan, Nebukadnezars overste van de lijfwacht, op last van Nebukadnezar zelf (39:11-14). Hij voegt zich dan bij Gedalja, die door Nebukadnezar als landvoogd is aangesteld over het verwoeste Juda. Daarna (40:1) wordt Jeremia in Rama opnieuw vrijgelaten door Nebuzaradan. Op een of andere manier was hij tussen de ballingen terecht gekomen die op transport naar Babel werden gezet. Jeremia gaat hierna weer naar Gedalja in Mispa (40:6) en wordt uiteindelijk door Joodse vluchtelingen meegenomen naar Egypte (43:6-8). Volgens de overlevering is Jeremia in Egypte gestenigd door volgelingen van de Egyptische godin des hemels. De laatste profetieën van Jeremia Volgens Jer.1:3 stopt de profetische loopbaan van Jeremia in het 11^e regeringsjaar van Zedekia. Het is de vraag hoe we het laatste stukje van vers 3 moeten lezen. Staat er dat Jeremia profeteert tot en met de 5^e maand van het 11^e jaar van Zedekia, het moment dat het volk in ballingschap weggevoerd wordt, of staat er dat Jeremia profeteerde tot in het 11^e jaar van Zedekia, het jaar waarin het volk in de 5^e maand in ballingschap weggevoerd werd? Het antwoord op deze vraag blijkt belangrijk te zijn voor de reconstructie van de laatste jaren van Jeremia. Na de val van Jeruzalem (na de 5^e maand van Zedekia’s 11^e jaar) wordt Jeremia meegevoerd naar Egypte. Ook daar profeteert hij nog (42:7; 43:8; 44:1). Dit alles vindt plaats na de moord op Gedalja, die naar alle waarschijnlijkheid plaats vond in het 11^e jaar van Zedekia (41:1-2). Dit laatste kunnen we afleiden uit de wijze waarop in 2Kon.25 het verhaal verteld wordt. In 2Kon.25:8 wordt gesproken over de vijfde maand (van het 11^e jaar van Zedekia) en zonder dat er verder nog een ander jaar genoemd wordt, wordt in 2Kon.25:25 verteld dat Gedalja in de 7^e maand vermoord wordt. Afgaande op deze feiten, kunnen we niet zeggen dat Jeremia na de 5^e maand van Zedekia’s 11^e jaar niet meer profeteerde. Hooguit kunnen we beweren dat zijn profetieën in Egypte uitgesproken zijn binnen het 11^e regeringsjaar van Zedekia, maar ook daar biedt de vertaling van 1:3 m.i. geen harde bewijzen voor. Wel is de context van de Jeremia’s profetieën na de val van Jeruzalem anders dan die van de profetieën daarvoor: het oordeel over Jeruzalem is nu immers voltrokken. Opbouw van het boek Jeremia Het boek Jeremia is een samenstelling van 51 profetieën, die allemaal beginnen met een zinsnede als ‘…het Woord van de Heere geschiedde (tot Jeremia)…’. De startverzen van deze 51 profetieën zijn hieronder weergegeven.
1:4		21:1					34:1			45:1
1:11		24:4					34:8			46:1
1:13		25:1					34:12			46:13
2:1		26:1					35:1			47:1
3:6		27:1					35:12			48:1
7:1		28:12					36:1			49:1
11:1		30:1					36:27			49:7
13:3		32:1					37:6			49:23
13:8		32:6					39:15			49:28
14:1		32:26					40:1			49:34
16:1		33:1					42:7			50:1
18:1		33:19					43:8			51:59
18:5		33:23					44:1
De zinsnede ‘Zo zegt de Heere’, die typerend is voor de missie van een profeet, komt 111 keer voor in het boek Jeremia. Zoeken we in de concordantie alleen op ‘…zegt de Heere’, dan komen we tot 154 keer. Het 52^e hoofdstuk van het boek Jeremia wordt doorgaans gezien als een aanhangsel, wat er mogelijk door Baruch of een andere tijdgenoot van Jeremia aan toegevoegd is. Het slot van dit hoofdstuk is bijna identiek aan het slot van 2Kon.24 en 25. Het 51^e hoofdstuk sluit af met de woorden ‘Tot hiertoe zijn de woorden van Jeremia’ (51:64). Treffend is dat deze woorden ook de profetie afsluiten over Babel, ‘het kwaad uit het Noorden’ (25x komt de term ‘het noorden’ in het boek Jeremia voor), het volk wat door God gebruikt wordt om Juda te straffen. Het ‘instrument’ moet zelf boeten voor haar werk. Chronologisch overzicht De volgorde waarin de profetieën worden weergegeven, is niet de volgorde waarin ze door Jeremia zijn uitgesproken – m.a.w. het boek is niet chronologisch geordend. De hoofdstructuur van het boek is ontstaan als rol, grotendeels gedicteerd door Jeremia en opgeschreven door Baruch. Waarschijnlijk zijn later losse fragmenten toegevoegd en is het tot een geheel geredigeerd. Omdat er van het boek Jeremia een kortere Griekse versie en een langere Hebreeuwse versie bestaat, vermoedt men dat het boek pas later in de Oudtestamentische tijd zijn uiteindelijke vorm heeft gekregen. Van een groot aantal passages en hoofdstukken is bekend wanneer ze zijn uitgesproken, ook al kan niet altijd het exacte jaar genoemd worden. Periode Josia è 1-7, misschien 8-10 · Hoofdstuk 1-7 zijn zeker uitgesproken in de eerste 10 jaren van Jeremia’s optreden, tijdens de regering van Josia. In deze hoofdstukken wordt nog gesproken over de ‘dreiging uit het Noorden’. Ondanks de godvrezende koning, is er de klacht van de Heere over het volk, met de roep ‘Keer weder!’ (6:16; 7:3). Het oordeel is echter niet meer te keren (2Kon.23:26-27). · Waarschijnlijk moeten we ook hoofdstuk 8-10 in deze periode plaatsen. Hoofdstuk 11-18 è ? Over de situering van de hoofdstukken 11-18 is veel onduidelijkheid. In hoofdstuk 14 wordt gesproken over een grote droogte (14:1). We weten niet precies over welke periode van droogte het hier gaat. Hoofdstuk 15 kan uitgesproken zijn vlak voor de komst van Nebukadnezar met zijn overmachtige Babel (15:3…). · Hoofdstuk 11 – de aanslag in Anatot op Jeremia’s leven · Hoofdstuk 13 – de linnen gordel. · Hoofdstuk 16 – Jeremia mag niet trouwen, rouwen en feesten. · Hoofdstuk 18 – de pottenbakker. Periode Jojakim è 25, 26, 35, 36, 45-46 Een aantal hoofdstukken spelen zich af tijdens de regering van Jojakim, van wie het 4^e regeringsjaar meerdere malen genoemd wordt. · Hoofdstuk 26 heeft betrekking op het begin van Jojakims regering. · Hoofdstuk 25, 36 en 45 hebben betrekking op het 4^e jaar van Jojakim. In hoofdstuk 36 wordt ook gesproken over het 5^e jaar van Jojakim – de boekrol, de beker met wijn. · Ook hoofdstuk 35 valt binnen Jojakims regeringsperiode – de Rechabieten. · Mogelijk kunnen we ook hoofdstuk 46, de profetie over Egypte hierbij plaatsen. Egypte leverde in het 4^e jaar van Jojakim slag tegen Babel (vgl.46:3). Hoofdstuk 27 en 28 è periode Jojakim / Zedekia De historische gegevens in hoofdstuk 27:1-3 bezorgen ons wat hoofdbrekens. De indruk wordt namelijk gewekt dat koning Jojakim en Zedekia tegelijkertijd zouden hebben geregeerd. Dit zou echter in strijd zijn met de gegevens zoals we ze in 2Kon.23-24 en 2Kron.36 tegen komen (alhoewel die twee passages ook weer niet in alles overeenstemmen – let bijvoorbeeld eens op de leeftijdsaanduidingen) en wordt ook door Jeremia zelf tegengesproken (37:1). De opdracht die Jeremia krijgt tijdens Jojakims regering, is bestemd voor koning Zedekia. In 27:12 wordt verteld hoe Jeremia ook daadwerkelijk naar Zedekia toe gaat en hem de boodschap van de Heere doorgeeft. Daarin zegt hij (vers 20) dat Jojachin, de zoon van Jojakim, al is weggevoerd. Dit bevestigt dat we in hoofdstuk 27 te maken hebben met een profetie die ontvangen is ten tijde van Jojakim, met als geadresseerde Zedekia. · In Hoofdstuk 27 krijgt Jeremia de opdracht om rond te lopen met jukken en die te bezorgen. · In hoofdstuk 28 (5^e maand van het 4^e jaar van Zedekia) wordt nog steeds over deze jukken gesproken (Chananja). N.B. In sommige handschriften (en bijbelvertalingen) wordt in vers 1 de naam van Zedekia genoemd en niet die van Jojakim. Als dit in de oorspronkelijke tekst inderdaad zo zou zijn, zou het bovengenoemde probleem vervallen. Periode Zedekia è 19-20, 21-22 (23), 24, 28, 29, 30-31, 32, 33, 34, 37-39 Verreweg de meeste hoofdstukken spelen zich af tijdens de regering van Zedekia. · Hoofdstuk 24 speelt zich af net na wegvoering van Jojachin – de mand met vijgen. · Hoofdstuk 29 speelt zich eveneens in het begin van Zedekia’s regering af. · Hoofdstuk 19-20 kunnen zich ook ten tijde van Zedekia hebben afgespeeld vanwege de verwijzingen over Paschur (20:1-21:) – de aarden kruik, stokslagen. · Hoofdstuk 21-22 (en waarschijnlijk 23) passen ook binnen deze periode. De volgende hoofdstukken behoren vanwege de tijdsaanduidingen ook hier thuis. · Hoofdstuk 32 heeft betrekking op het 10^e jaar van Zedekia – Jeremia koopt een akker. · Hoofdstuk 33 speelt zich af tijdens de laatste anderhalf jaar van Zedekia, als Jeremia gevangen zit in het kwartier van de paleiswacht. · Hoofdstuk 30-31 kunnen we waarschijnlijk plaatsen aan het einde van Zedekia’s regering. · Hoofdstuk 34 en 37-39 spelen zich af tijdens de tijdens laatste belegering van Jeruzalem – Jeremia in de modderput. De periode na de wegvoering van Zedekia è 40-44 · Hoofdstuk 40-44 beschrijvende periode vanaf de val van Jeruzalem tot aan de periode van de Joodse vluchtelingen in Egypte en sluiten hiermee de historische informatie in het boek Jeremia af – stenen in de grond (43:8). De profetieën over de volken è ? · Hoofdstuk 46-49 geven profetieën weer over de buurvolken van het land Israël. Er worden hier een paar tijdsaanduidingen genoemd, onder meer gerelateerd aan de militaire interventies van Babel, maar die geven te weinig houvast om met zekerheid te zeggen wanneer deze profetieën zijn uitgesproken of opgeschreven. Ook in hoofdstuk 25 profeteert Jeremia tegen de volken. · Hoofdstuk 46 kan passen binnen het 4^e jaar van Jojakim. Zie eerdere aantekening hierover. · Ook de profetie over Babel in hoofdstuk 50-51 is niet te dateren. Hoofdstuk 52 è ? · Hoofdstuk 52 is een aanhangsel, wat waarschijnlijk als allerlaatste – door iemand anders – aan de rollen van Jeremia is toegevoegd. Baruch de schrijver Tweede hoofdpersoon in het boek Jeremia is de schrijver Baruch. Tijdens het 4^e jaar van Jojakim (mogelijk aan het einde van dat jaar – zie Jer.36:9) krijgt Jeremia van de Heere de opdracht om alle woorden die tot dan toe gesproken zijn op te schrijven in een boekrol (36:2). Jeremia volgt dit bevel op en geeft vervolgens Baruch de opdracht om alles wat hij dicteert in een boekrol te schrijven (36:4). Reden dat alles moet worden opgeschreven is dat het volk van Juda nog beter en nog intenser bereikt kan worden met de boodschap van God (36:6-7). Als Baruch klaar is met schrijven, vraagt Jeremia hem om de boekrol voor te lezen in de tempel, waar vanwege een periode van vasten op dat moment veel Joden aanwezig zijn. Jeremia mag daar zelf niet meer komen (36:5). Baruch doet dit (36:8-10). Later wordt Baruch verzocht dezelfde woorden ook voor te lezen aan koning Jojakim. Jojakim verbrandt de boekrol, waarna Jeremia en Baruch samen een nieuwe boekrol maken, die nog uitgebreider is (36:28 + 32). Jeremia heeft waarschijnlijk Baruch niet nodig gehad omdat hij zelf niet kon schrijven. Omdat Jeremia afkomstig was uit een priestergeslacht, is het juist veel aannemelijker dat hij dat wel kon. Een reden dat hij de hulp van Baruch inroept kan zijn dat Jeremia zich zo goed kan concentreren op het reciteren en overbrengen van de boodschap en niet ook nog eens een dubbele inspanning moet leveren door alles zelf op te schrijven (36:18). Belangrijkste reden van Baruchs hulp moeten we echter zoeken in de aard van zijn beroep. Baruch was schrijver van beroep. Schrijvers vervulden vaak de taak van secretaris bij hooggeplaatste personen, schreven en beheerden officiële stukken (vgl. 32:12) en bewogen zich meestal in hogere kringen. Baruch had wellicht dubbele connecties met het hof, omdat zijn broer Seraja daar hofmaarschalk was (51:59). We zien in Jer.36 ook dat Baruch zich beweegt onder de hofhouding van koning Jojakim. Mogelijk nam Jeremia Baruch in de arm om zo (door de goede taalkundige kwaliteit) zijn boodschap meer bereik te kunnen geven en ook de hofhouding van de koning te kunnen bereiken. In Jer.45 lezen we iets over hoe het voor Baruch geweest moet zijn om zo nauw betrokken te zijn bij de missie van Jeremia. De Heere belooft hem bij monde van Jeremia dat hij het oordeel over het land zal overleven (45:5). Baruch is later samen met Jeremia meegenomen naar Egypte (43:6). Het apocriefe boek Baruch Het apocriefe boek Baruch is geschreven in de geest van Baruch, de schrijver van Jeremia. Dat het hier om de zelfde Baruch gaat, blijkt uit Jer.32:12 en Bar.1:1 en vanwege de historische setting waarin dit boek geschreven is: het speelt zich af aan het begin van de ballingschap in Babel (Bar.1:2-4). Over het algemeen wordt aangenomen dat dit Griekse boek in de 1^e of 2^e eeuw voor Christus geschreven is en dus niet door Baruch zelf. Boekrollen en brieven Hoe vaak heeft Jeremia woorden in een boekrol geschreven? De boekrol waarover in Jer.25:13 gesproken wordt is identiek met die in hoofdstuk 36 (vgl. 25:1 en 36:1). De boekrol waarover gesproken wordt in 30:2 is waarschijnlijk later geschreven dan die van hoofdstuk 36, in de regeringsperiode van Zedekia. Dat is af te leiden aan de inhoud van de woorden, die gaan over de zo-goed-als-voltrokken straf en de terugkeer van de Joden naar hun land, terwijl in hoofdstuk 36 nog duidelijk de oproep tot inkeer doorklinkt. Ook in hoofdstuk 59:59-64 wordt nog over een boekrol gesproken, die door Seraja, de broer van Baruch, moet worden voorgelezen aan de Joodse ballingen in Babel. Ook deze boekrol is waarschijnlijk geschreven na die van hoofdstuk 36, in de regeringsperiode van Zedekia. Er wordt ook nog gesproken van brieven die Jeremia schrijft. In Jer.29:1-3 wordt gesproken over een brief die waarschijnlijk aan het begin van Zedekia’s regering geschreven is, aan de reeds weggevoerde Joden in Babel en koning Jojachin. Aan het einde van hoofdstuk 29 wordt ook nog gesproken van een tweede – korte – brief, die betrekking heeft op de leugens van Semaja. Het is niet duidelijk of Jeremia deze brieven wel of niet eigenhandig geschreven heeft. De zeventig jaren van ballingschap De start en het einde van de ballingschap Het is algemeen bekend dat de straf voor Juda 70 jaren geduurd heeft (Jer.25:11-12; 29:10; 2Kron.36:21-22; Ezr.1:1 en Dan.9:1-2). Omdat er echter meerdere deportaties zijn geweest, is het interessant om te weten wanneer deze periode begon en afliep. In Jer.25:11-12 staat: ‘Dan zal dat gehele land tot een oord van puinhopen, tot een woestenij worden. Deze volken nu zullen de koning van Babel dienstbaar zijn zeventig jaren; maar na verloop van zeventig jaren zal Ik aan de koning van Babel en dit volk, luidt het woord des Heren, hun ongerechtigheid bezoeken, ook aan het land der Chaldeeën, en Ik zal dat tot eeuwige woestenijen maken.’ De tijd die hier benoemd wordt, is die van dienstbaarheid aan (de koning van) Babel. Die tijd begon precies in het jaar dat Jeremia deze profetie uitsprak, het 1e jaar van Nebukadnezar, ofwel het 4e jaar van Jojakim (Jer.25:1). In Jer.29:10 staat dat aan het einde van de zeventig jaren het volk weer terug zal gaan naar hun land. Het zeventigste jaar is inderdaad het jaar waarop Kores, de Perzische koning, de Joden laat terugkeren naar hun land (het eerste jaar van Kores – 2Kron.36:22; Ezr.1:1). Het woord van de Heere, door de mond van Jeremia gesproken, gaat exact in vervulling (2Kron.36:20-22). De Joden die dus het laatste zijn weggevoerd, tijdens het 18e en 23e jaar van Nebukadnezar (Jer.52:29-30), zijn dus minder dan 70 jaren in Babel geweest. Alleen de eerste lichting gedeporteerden heeft – als collectief – deze tijd meegemaakt. Onder hen was waarschijnlijk ook Daniël. De ballingschap duurde dus vanaf het eerste regeringsjaar van Nebukadnezar tot en met het eerste regeringsjaar van Kores. Een straf van exact 70 jaren In 2Kron.36:21 staat dat in de 70 jaren die voorbij gingen aan het land ‘zijn sabbatsjaren vergoed werden’. Toen Israël ooit vanuit de woestijn in het land kwam moest het elk zevende jaar aan het land een sabbat geven; tijdens zo'n sabbatsjaar mocht er niet gezaaid en niet geoogst worden (Lev.25:1-7). Israël heeft zich niets aangetrokken van deze wet en daarom heeft God hen uiteindelijk het land uitgestuurd, zodat het land alsnog haar sabbatten zou ontvangen. Deze gang van zaken was al in de wet voorzegd (Lev.26:43). Omdat ieder zevende jaar een sabbatsjaar is, staan ‘70 sabbatsjaren’ voor een periode van 490 jaar. Rekenen we vanaf het begin van de 70 jaren 490 jaren terug, dan komen we uit aan het begin van de regeringsperiode van koning Saul. Alle jaren sinds de intocht in het land, was het volk geleid door richters. Daarna werd Israël een koninkrijk en werd koning Saul officieel geïnstalleerd. ‘Daarna zette Samuel voor het volk het recht van het koningschap uiteen, schreef dit in een oorkonde en legde die neer voor het aangezicht des HEREN...’ (1Sam.10:25). Het ‘recht van het koningschap’ verwijst naar Deut.17:14-20, waar we lezen dat de koning verantwoordelijk wordt gesteld om ‘al deze inzettingen (zoals die van de sabbatsjaren!) naarstig te onderhouden’. Vandaar dat God de sabbatten die aan het land worden onthouden vanaf de eerste koning begint te rekenen; hoewel de overtreding van deze wet ongetwijfeld ook al tijdens de richters plaats vond. Als wijze van vereffening voor deze ongehoorzaamheid brengt God zijn volk (in fasen) naar het buitenland. De 70 jaren vertegenwoordigen Gods straf. Reconstructie van regeringsjaren De jaren dat de diverse koningen regeren vallen niet vanaf de 1^e tot de 12^e maand gelijk. Dat kan wat verwarring geven als we de tijdgegevens zonder meer naast elkaar zetten. Een voorbeeld Als er bijvoorbeeld in Jer.25:1 over het 4^e regeringsjaar van Jojakim en het 1^e regeringsjaar van Nebukadnezar gesproken wordt, betekent dat niet dat beide regeringsjaren in de 1^e maand van dat jaar gestart zijn. Als we Dan.1:1-3 naast Jer.25:1 leggen, blijkt het 3^e regeringsjaar van Jojakim ook voor een deel binnen het 1^e regeringsjaar van Nebukadnezar vallen. Het 1^e regeringsjaar van Nebukadnezar start dus eerder dan het 4^e regeringsjaar van Jojakim. Het 18^e jaar van Nebukadnezar Een dergelijke situatie treffen we ook aan ten tijde van de laatste (3^e) belegering van Jeruzalem door Nebukadnezar. Het 18^e jaar van Nebukadnezar wordt in Jer.32:1 gekoppeld aan het 10^e jaar van Zedekia. De 3^e belegering van Jeruzalem begint volgens Jer.39:1; 52:4 en 2Kon.25:1 in het 9^e jaar van Zedekia en stopt in het 11^e jaar van Zedekia (Jer.39:2; 52:6). Het 11^e jaar van Zedekia valt echter zowel in het 18^e als in het 19^e jaar van Nebukadnezar. Een reconstructie van de feiten toont dit aan.
	Zedekia
1	9^e jaar
2
3
4
5
6
7
8
9
10					Jer.39:1; 52:4; 2Kon.25:1										Belegering Jeruzalem begint op de 10^e dag
11
12
1	10^e jaar				á Jer.32:1 â										Jeremia gevangen in het kwartier van de wacht / 18^e jaar van Nebukadnezar
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
1	11^e jaar
2
3
4-					Jer.39:2; 52:6										Val van Jeruzalem op de 9^e dag
5					Jer.52:7-9; 39:4-5										Zedekia gevlucht, gevangen en berecht
5					Jer.1:3; 52:29										Deportatie Jeruzalem
5			à		Jer.52:12; 2Kon.25:8										Nebuzaradan komt in Jeruzalem aan / 19^e jaar van Nebukadnezar
5 â 7					Jer.52:13-14; 39:8										Tempel, paleis en huizen in brand, muren omver
					Jer.52:15-16; 39:9-10; 2Kon.25:22										Deportatie, allerarmsten blijven; aanstelling Gedalja
					Jer.39:11-14										Jeremia vrijgelaten in Jeruzalem, naar Gedalja
					Jer.40:1-6										Jeremia vrijgelaten in Rama, terug naar Gedalja
					Jer.40:7-16										Gevluchte Judeeërs zoeken Gedalja op
7					Jer.41:1-2; 2Kon.25:25										Gedalja vermoord
7 â					Jer.41:16-44:30										Joden vluchten met Jeremia naar Egypte; in Egypte
De komst van Nebuzaradan in Jeruzalem, die in Jer.52:12 beschreven wordt, valt in het 19^e jaar van Nebukadnezar. Het is echter de vraag in welke maand van dat 19^e regeringsjaar dit gebeurt. Als 52:12 in de 1^e maand van het 19^e jaar van Nebukadnezar valt, loopt zijn 18^e jaar van de 5^e maand van Zedekia’s 10^e jaar t/m de 4^e maand van Zedekia’s 11^e jaar. Als 52:12 in de laatste maand van Nebukadnezars 19^e jaar valt, loopt zijn 18^e jaar van de 6^e maand van Zedekia’s 9^e jaar t/m de 5^e maand van Zedekia’s 10^e jaar. Als we deze gegevens samenvoegen, kan van het 18^e regeringsjaar van Nebukadnezar het volgende gezegd worden: het valt tussen de 6^e maand van Zedekia’s 9^e jaar en de 4^e maand van Zedekia’s 11^e jaar. De deportaties uit Jer.52:28-30 De situering van het 18^e jaar van Nebukadnezar blijkt belangrijk te zijn als we in Jer.52 lezen over de drie deportaties van de Joden die Nebukadnezar uitvoerde. Gezien de nauwkeurigheid waarmee de tijdsaanduidingen in het boek Jeremia gedaan worden (de tijdsaanduidingen komen overeen met die in het tweede boek van de Koningen), ligt het in de lijn der verwachting dat ook de aanduidingen uit Jeremia 52 moeiteloos ingepast kunnen worden in het reeds bestaande overzicht. Dat blijkt echter niet waar te zijn. Er wordt in Jer.52:28-30 gesproken over drie deportaties. De eerste deportatie vindt volgens vers 28 plaats in het 7^e regeringsjaar van Nebukadnezar. Als we Dan.1:1-6 lezen, blijkt dat er ook al tijdens het 1^e regeringsjaar van Nebukadnezar (vooraanstaande) gedeporteerde Joden in Babel aanwezig zijn. Het is uit Dan.1 niet af te leiden of Nebukadnezar zelf verantwoordelijk is geweest voor het transport van Daniël en zijn drie vrienden naar Babel. De deportatie die in Jer.52:28 genoemd wordt, moeten we plaatsen aan het einde van de regering van Jojakim (2Kron.36:6?) en de regeringsperiode van Jojachin (2Kon.24:8-14). Als we het aantal gedeporteerden van 2Kon.24:14 (10.000) vergelijken met dat van Jer.52:28 (3023), valt op dat dit niet met elkaar overeen komt. Volgens exegeten schijnt dit probleem met cijfers vaker voor te komen in de boeken van de Koningen en Kronieken en is hiervoor ook een aannemelijke verklaring. De tweede deportatie op naam van Nebukadnezar vindt volgens Jer.52:29 plaats in zijn 18^e regeringsjaar. We zagen dat het 18^e jaar van Nebukadnezar hooguit geduurd kan hebben tot en met de 4^e maand van het 11^e jaar van Zedekia (Jer.52:12). In de vijfde maand komt Nebuzaradan naar Jeruzalem om de klus daar af te maken. De indruk wordt gewekt (2Kon.25; Jer.39; 41-43; 52) dat Nebuzaradan ook de deportatie organiseert. Er van uitgaande dat er rondom deze laatste belegering van Jeruzalem één deportatie werd georganiseerd, krijgen we te maken met een tegenstelling. Vond deze deportatie nu plaats in het 18^e of in het 19^e jaar van Nebukadnezar? De beste oplossing voor dit probleem (waarmee we zo veel mogelijk gegevens recht doen) is dat we niet uitgaan van 1, maar van 2 deportaties rondom de laatste belegering van Jeruzalem. De eerste is die waarvan Jer.52:29 spreekt en de tweede is die waarvan in Jer.52:30 gesproken wordt. In eerste instantie lijkt dit geen goede oplossing, want tussen deze twee deportaties zouden dan 5 jaren zitten, terwijl we de indruk krijgen dat de deportatie werd uitgevoerd binnen het 11^e regeringsjaar van Zedekia. Bovendien wordt er binnen de laatste drie regeringsjaren van Zedekia maar over 1 deportatie gesproken (Jer.39 en 52). Omdat de laatste deportatie volgens Jer.52:30 uitgevoerd wordt door Nebuzaradan, die zich volgens het verhaal vanaf de 5^e maand van Zedekia’s 11^e jaar in Jeruzalem o.a. met deportatie bezig houdt, moeten we hem gebruiken als ‘sleutel’ voor dit probleem. De tussentijd tussen de deportaties van Jer.52:29-30 kan variëren van bijna zes jaar tot iets meer dan vier jaar. Het ligt er maar aan in welke maand van een regeringsjaar iets plaats heeft gevonden. Omdat het voor de hand ligt om alles, wat er over de deportatie(s) die Nebuzaradan uitvoert beschreven is, gelijk te schakelen, moet het wel zo zijn dat er al eerder tijdens de laatste belegering Joden gedeporteerd zijn. De Schrift maakt hiervan nergens melding, maar dat hoeft geen probleem te zijn. De Schrift maakt immers ook geen melding van het moment waarop Daniël en zijn vrienden naar Babel gebracht werden. Veel ernstiger is het als we feiten die wel duidelijk genoemd worden moeten verbuigen om het plaatje maar rond te krijgen. We gaan er vaak van uit dat Nebuzaradan binnen het 11^e jaar van Zedekia klaar was met zijn werk. Sommigen willen zelfs Jeremia’s verblijf in Egypte nog binnen dat jaar situeren, op basis van de mening dat Jeremia na het 11^e jaar van Zedekia niet meer profeteert. Het verhaal zou als volgt gegaan kunnen zijn. De Joden die niet gedeporteerd worden verzamelen zich rond Gedalja in Mispa, wat ongeveer 15 km. ten noorden van Jeruzalem ligt. Nebuzaradan verwoest ondertussen met zijn mannen Jeruzalem en trekt daarna met de stoet ballingen naar het noorden. Als we Jer.52:12 koppelen aan de laatste maand van Nebukadnezars 19^e jaar en Nebuzaradan is in het begin van Nebukadnezars 23^e jaar uit Jeruzalem vertrokken, dan heeft hij daar ruim drie jaar werk gehad. Het hoeft immers niet zo te zijn dat Nebuzaradan ook in het 11^e jaar van Zedekia al klaar was in Jeruzalem. In die tijd, toen de legers zich nog in loopsnelheid verplaatsten en al het handwerk veel tijd in beslag nam, was een jaar zo voorbij. Mogelijk wordt Zedekia in Hamat aan de stoet toegevoegd (Jer.39:5-7 – het is niet duidelijk of hij direct na zijn berechting naar Babel is afgevoerd – Jer.52:9-11). Het zou goed zo kunnen zijn dat Nebukadnezar in Hamat op Nebuzaradan gewacht heeft. Ondertussen vindt in het Joodse kamp de moord op Gedalja plaats. De Joden zijn bang voor represailles van de Babyloniërs en vluchten naar Egypte. Er van uitgaande dat Nebuzaradan inderdaad nog in Jeruzalem aanwezig was, is hun angst te verklaren. Waren alle Babyloniërs al weer terug geweest in Hamat (ruim 300 km verder), of zelfs al verder op reis richting Babel, dan hadden ze niet zo snel naar Egypte hoeven te vertrekken. We zijn er in deze reconstructie van uit gegaan dat Nebukadnezars 19^e jaar eindigde op de 5^e maand van Zedekia’s 11^e jaar. In dit geval loopt zijn 18^e jaar van de 6^e maand van Zedekia’s 9^e jaar tot de 5^e maand van Zedekia’s 10^e jaar. De laatste belegering van Jeruzalem begint in de 10^e maand van Zedekia’s 9^e jaar. Koppelen we dit gegeven aan Jer.52:29, dan moet er tijdens de eerste 8 maanden van de belegering ook een deportatie geweest zijn. Het ging daarbij om 823 Joden.